123456

Zbudowanie wielkich, nowoczesnych systemów nawadniających zaowocowało nie tylko stratami wody. W wielu regionach (np. w Azji Środkowej, Pakistanie, Iraku, Egipcie) duże ilości wody pozwoliły na nawadnianie obfite, na okresowe zatapianie pól (nawadnianie basenowe), po którym następuje osuszenie gruntu, podsiąkanie wody i jej parowanie, a w efekcie dochodzi do zasolenia gleb. Niewielkie zasolenie wymusza zmianę struktury upraw, eliminowane są rośliny bardziej wrażliwe na sól (trzcina cukrowa, pszenica i in.), potem uprawa jest zarzucana, a halofity służą jedynie jako ubogie pastwisko, wreszcie na powierzchni gruntu pojawiają się wykwity soli.

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Zasolone gleby na skraju oazy Farafra w Egipcie. Do zasolenia doszło poza starymi ogrodami, położonymi na stoku, co pozwalało na migrację soli w glebie i zapobiegało nadmiernej jej koncentracji. Najczęściej zasoleniu ulegają fragmenty nowo zagospodarowywanych pól. Fot. Joanna Plit.

Zjawisko to jest tak rozpowszechnione, że na przykład w Iraku i w Pakistanie w niektórych latach powierzchnia ziem uprawnych traconych w wyniku zasolenia gleb dorównywała powierzchni nowych terenów rolniczych, uzyskiwanych w wyniku sztucznego nawadniania (na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych UW zagadnieniem tym szczegółowo zajmuje się prof. E. Kantowicz; Kantowicz, 1999).

Poważnym czynnikiem pustynnienia są wojny, prowadzą one bowiem do wielkich przemieszczeń ludzi, ich koncentracji w miejscach uznawanych za bezpieczne i tam bardzo szybkiej, często nieodwracalnej degradacji środowiska. W przypadku Afryki Północnej P. Boudy (1948) wykazał niszczący wpływ wojen począwszy od czasów rzymskich aż po II wojnę światową. Zniszczenia przynoszą też same działania wojenne. Ślady gąsienic czołgów Afrika Korps widoczne były na libijskich stepach przez kilkadziesiąt lat (Le Houérou, 1968). Niestety, tragiczne skutki przyniosła też wojna wyzwoleńcza w Algierii, wojna w Afganistanie (pustynnienie pogranicznych terenów także w Pakistanie) i szereg innych konfliktów.

Do pustynnienia przyczynia się również rozwój górnictwa i turystyki na pustyniach. Paradoksalnie, obie te dziedziny gospodarki mają wiele wspólnego. Sama działalność górnicza ma na ogół charakter punktowy, ogranicza się do stosunkowo niewielkiego obszaru, ale wiąże z przewozem samochodami dużych ilości towarów (zaopatrzenie dla miasteczek górniczych, dla geologów pracujących w terenie, wywóz niektórych surowców) i niekiedy też ludzi. Bardzo często są to drogi prowadzące na przełaj przez pustynię lub step, a gdy ciężkie samochody poczynią wyboje, utworzą koleiny, uruchomią wydmy, kolejne samochody szukają trasy równoległej. W ten sposób droga na pustyni to w rzeczywistości pas szeroki nawet na 500 metrów. W wielu miejscach bezludne tereny są dziś wręcz pokryte gęstą pajęczyną dróg. Doskonale widać to z wysokości kilku kilometrów, na przykład gdy samolot zbliża się do lotniska w Taszkencie.

„Pustynne safari” to stały element oferty turystycznej mającej urozmaicić wypoczynek na plażach Maroka, Tunezji, Egiptu, ale takie same imprezy organizowane są w wielu innych krajach. Ich scenariusz jest najczęściej zbliżony. Samochody z turystami pędzą na przełaj przez pustynię (półpustynię), potem zwykle w programie jest „beduińska herbatka” (przyrządzana na ognisku, w którym płoną wykorzenione zdrewniałe kserofity), połączona niekiedy z wizytą w „beduińskiej wiosce”, z folklorem specjalnie dla turystów, a potem zachód słońca na pustyni i powrót do hotelu. Trasy przejazdów są podobne, w miejscach wybranych do podziwiania zachodów słońca widać sporo samochodów, także na terenach ogałacanych ze skąpej roślinności łatwo zobaczyć konkurencyjne ekipy. Mimo formalnych zakazów wykorzeniania roślin proceder ten kwitnie powszechnie, prowadząc w miarę nasilania się ruchu turystycznego do coraz większych zniszczeń.

123456
powrót na górę strony
Wykład
Zmierzch życia na skraju pustyni - pustynnienie antropogeniczne w Afryce i w Azji
Strona
5/6
Autor
Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego
Kliknij nazwisko autora, aby zobaczyć notkę biograficzną w serwisie Nauka Polska