123456

Zagrożeniem dla środowiska są również rajdy samochodowe i motocyklowe, w tym najbardziej znane: Rajd Dakar i Rajd Faraonów; zwłaszcza trasa Rajdu Dakar budzi co roku protesty ekologów. Zniszczenia nie powstają tylko podczas rajdów - przed wyruszeniem na trasę zawodnicy niekiedy tygodniami wytrwale trenują jazdę na przełaj, sprawdzają, czy przez kępkę krzaków da się przejechać bez wywrotki itp.

Jak wspomniano, pustynnienie może być też spowodowane przez nieprzemyślane i źle wykonane prace na rzecz ochrony środowiska i zwalczania pustynnienia. Społeczna świadomość zagrożenia pustynnieniem jest w ostatnich dziesięcioleciach na tyle duża, że rządy wielu państw (np. Algierii, Izraela, Związku Radzieckiego i Chin) podejmowały spektakularne programy ograniczania tego zjawiska. Politycy wolą jednak przynoszące im popularność efektowne, pośpiesznie realizowane inwestycje, a te na ogół nie czynią wiele dobrego. Przykładowo, pas nagiej skały widoczny na fotografii 3 powstał w wyniku zaorania stepu, by na tym terenie utworzyć ochronny pas leśny. Popełniono jednak szereg błędów: głęboka orka ciężkim sprzętem sięgnęła aż do wapiennego podłoża, prace wykonano wiosną, przed suchym i gorącym latem, zatem z sadzeniem drzew wstrzymano się do jesieni, a wtedy okazało się, że w szkółkach brakuje sadzonek. Na koniec, zapomniano o należytym podlewaniu tych roślin, które jednak posadzono (por. Plit, 1983). Niestety, nie jest to jedyny przypadek źle przeprowadzonych prac mających służyć ochronie środowiska. W Maghrebie spotkać można na przykład bezleśne stoki noszące ślady prób ich tarasowania w celu zasadzenia drzew (pomysł dobry, ale aby mógł przynieść efekty, musi być bardzo starannie zrealizowany), zupełnie chybione były też niektóre działania na rzecz ratowania Jeziora Aralskiego itd.

Identyfikacja przyczyn pustynnienia to dopiero początek. Kolejnym etapem jest określenie ich nasilenia i wzajemnych powiązań, często też opracowanie matematycznego modelu wywieranego przez nie wpływu. Dopiero potem przychodzi pora na działanie. Wypracowano wiele propozycji rozwiązań, ale w większości ograniczają się one do sfery technicznej: od utrwalania gruntu, poprzez zapobieganie wywiewaniu gleby, po projekty wprowadzenia nowych technik transportu wody i nawadniania gruntów, odpowiedni dobór roślin uprawnych, opracowanie sposobów zadrzewiania chronionych obszarów itp. Często potwierdza się też mądrość minionych pokoleń: niektóre od wieków stosowane techniki do dziś okazują się optymalne, inne wymagają jedynie pewnych modyfikacji. Staje się jednak coraz bardziej oczywiste, że działania techniczne muszą iść w parze z odpowiednimi zmianami społecznymi. A to znacznie trudniej osiągnąć. Obecne pustynnienie, zmierzch życia na skraju pustyni, wynika w dużej mierze z zaburzenia dawnego stanu równowagi obejmującego trzy elementy: przyrodę-techniki gospodarowania-stosunki społeczne. Najważniejszą przyczyną pustynnienia okazuje się często zmiana tych ostatnich. Nie należy jednak na tej podstawie uznać, że najlepszym sposobem ograniczenia pustynnienia byłoby przywrócenie niewolnictwa.

Na szczęście nie brakuje również obecnie przykładów zmian pozytywnych powodujących ograniczenie pustynnienia, a nawet udanych prób zagospodarowywania pustyni

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Nowo zagospodarowywane pola na obrzeżu oazy Farafra w Egipcie. Woda pobierana jest ze studni głębinowych. Fot. Joanna Plit.

Po zmierzchu bowiem powinien nastać brzask.

Przypisy
1. Obsesyjna szpiegomania i związane z nią dążenie do tego, by z okna pociągu lub samochodu widać było jak najmniej, skłaniały władze do finansowania licznych badań nad technikami zadrzewiania i zakrzaczenia poboczy na terenach półpustynnych. Nie szczędząc środków, dokonano wówczas licznych zadrzewień. Po upadku Związku Radzieckiego takich prac zaniechano, a część rosnących już drzew zniszczyli pasterze.
 
Literatura
Boudy P., 1948, Économie forestiére Nord-Africaine, vol. 1, Paris.
Huntington E., 1906, The Rivers of Chinese Turkestan and Desiccation of Asia, The Geographical Journal, vol. 28, No 4, October, 352-367, London.
Kantowicz E., 1999, Strefa sucha - zasoby i zagrożenia rolnictwa, Dialog, Warszawa.
Kropotkin (Prince), 1904, The Desiccation of Eur-Asia, The Geographical Journal, vol. 23, No 6, June, 722-741, London.
Le Houérou H.N., 1968, La Désertisation du Sahara septentrional et des steppes limitrophes, (Libye, Tunisie, Algérie, Annales Algériennes de Géographie, No 6, 5-30, Alger.
Plit F., 1983, La dégradation de la végétation, l'érosion et la lutte pour protéger le milieu naturel en Algérie et au Maroc, Méditerranée, No 3, 79-88, Aix-en-Provence.
Plit F., 1995, Pustynnienie antropogeniczne na obrzeżach Sahary i w Azji Środkowej, Uniwersytet Warszawski. Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Warszawa.
 
O autorze
Florian Plit (ur. 1947) jest geografem od lat związanym z Uniwersytetem Warszawskim, gdzie kończył studia i uzyskiwał wszystkie kolejne stopnie i tytuły naukowe. Interesuje się relacjami człowiek-środowisko przyrodnicze, a zwłaszcza zagospodarowaniem obszarów suchych i półsuchych; prowadził badania m.in. w Algierii, Maroku, Egipcie, Turcji, Jemenie, Kazachstanie. Autor książek i artykułów naukowych, podręczników, prac popularnonaukowych; wypromował 5 doktorów; obecnie kieruje Katedrą Dydaktyki Geografii i Krajoznawstwa. Od 2001 r. wykłada także w Wyższej Szkole Ekonomiczno-Turystycznej w Szczecinie.
 
 
123456
powrót na górę strony
Wykład
Zmierzch życia na skraju pustyni - pustynnienie antropogeniczne w Afryce i w Azji
Strona
6/6
Autor
Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego
Kliknij nazwisko autora, aby zobaczyć notkę biograficzną w serwisie Nauka Polska