1234
Automatyczna analiza dokumentów sumeryjskich
Wykład na Sesji Naukowej z okazji święta UW w 2005 r. „Czas i przestrzeń. III. Zmierzch, koniec, śmierć... wszechświata, życia, cywilizacji ”, w dniach 25-26.11.2005 r.
Agata Powałka
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
Marek Stępień
Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego
Jerzy Tyszkiewicz
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
 
Wstęp

Swoistą formą przywracania do życia rzeczywistości „umarłej” stanowi rekonstrukcja dziejów dawnych cywilizacji, zwłaszcza gdy przedmiotem takich badań jest życie codzienne zwykłych ludzi, a nie znanych osób, które jako postacie historyczne z definicji są „wiecznie żywe”.

Doskonałym przykładem takiego przywracania do życia dawno minionej rzeczywistości są badania nad mezopotamską cywilizacją sumeryjską. Świat, w którym żyli i który współtworzyli Sumerowie, wydobyty łopatą archeologa spod milczących piaskowych wzgórz (tellów), ożywa za sprawą źródeł archeologicznych i historycznych.

Szczególna rola, zwłaszcza pod względem odtwarzania realiów społecznych, ustrojowych oraz życia codziennego Sumerów i Akadów, przypada nowosumeryjskim tekstom gospodarczym. Tworzą one zupełnie unikalny dla starożytności zbiór źródeł tak pod względem liczby, jak i jednorodności tematycznej. Stanowi go blisko 50 000 już opublikowanych i drugie tyle zgromadzonych w kolekcjach na całym świecie dokumentów, wytworzonych przez administrację świątynno-państwową sumero-akadyjskiej monarchii III dynastii z Ur.

Królestwo III dynastii z Ur obejmowało pod koniec III tysiąclecia p.n.e. (2113-2005 p.n.e.) rozległe obszary mniej więcej dzisiejszego Iraku (starożytna Mezopotamia) oraz zachodniego Iranu (prowincje Kurdystan, Lurystan i Chuzestan).

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Rys. 1. Centrum państwa III Dynastii z Ur.

Jego centrum stanowiła jednak południowa Mezopotamia, czyli historyczne krainy Sumeru i Akadu. I właśnie z pięciu sumeryjskich miast: Ummy, Puzriš-Dagan, Nippur, Lagaš-Girsu oraz samej stolicy Ur, zachowały się pozostałości bogatych archiwów urzędowych, odzwierciedlające w najdrobniejszych nieraz szczegółach i zdumiewających aspektach życie codzienne ludzi sprzed ponad czterech tysięcy lat.

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Rys. 2. Państwo III Dynastii z Ur.

Są to najrozmaitsze dokumenty urzędowe, rejestrujące najdrobniejsze nawet czynności administracyjne i gospodarcze, produkcję i dystrybucję wszelkich artykułów spożywczych i przemysłowych, przebieg świąt, uroczystości religijnych i kultowych, ale też zwykłe wypłaty dla szeregowych pracowników, kontrakty handlowe, umowy cywilno-prawne (np. akty małżeństwa, adopcji lub rozwodów) oraz ponure niekiedy w swej wymowie protokóły sądowe z procesów o najcięższe przestępstwa. Wszystkie zachowały się dzięki wyjątkowo odpornemu na działanie czasu i warunków atmosferycznych materiałowi pisarskiemu - glinie.

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Rys. 3. Tabliczka z Ummy z czasów III Dynastii z Ur.

Gliniane tabliczki, wyrzucane tysiącami na śmietnik lub zasypane gruzem i pyłem w zapomnianych i nikomu już niepotrzebnych dawnych archiwach, przeleżały pod ziemią tysiące lat, aby dziś rozświetlić i ponownie ożywić tamten świat, świat starożytnych Sumerów i Akadów.

Jedną z podstawowych trudności w badaniach nad sumeryjskimi dokumentami jest ich duża liczba oraz wciąż zmieniające się zasady transliteracji poszczególnych znaków sumeryjskiego pisma klinowego. Wszystko to sprawia, że doskonałą pomocą stają się komputery oraz odpowiednio zaawansowane aplikacje programowe.

1234
powrót na górę strony
Wykład
Automatyczna analiza dokumentów sumeryjskich
Strona
1/4
Autorzy
Agata Powałka
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
Kliknij nazwisko autora, aby zobaczyć notkę biograficzną w serwisie Nauka Polska