1234

Ale takie podobieństwa tekstów nie przenoszą się dowolnie daleko. Najdalsze od siebie dokumenty leżały w naszym eksperymencie w odległości 13. W takiej sytuacji nie ma już śladu po jakimkolwiek podobieństwie, o czym można się przekonać, porównując takie właśnie bardzo odległe od siebie tabliczki, które są umieszczone na skrajach tabeli poniżej. Na długiej drodze pomiędzy nimi dokumenty są jednak zwykle do siebie podobne, jeśli tylko leżą blisko siebie. Tytułem przykładu pokazaliśmy dokument następny na tej drodze po BIN 09:015. Widać ich niezwykłe podobieństwo: oba mówią o dostawach skór wolich pokrytych włosem, przeznaczonych na budowę drewnianych odrzwi głównej bramy. Dostawcą był Ku-Nanna, pewną rolę (zapewne pośrednika) odegrał w obu transakcjach Lu-Inanna, a odbiór potwierdził swoją pieczęcią Nanna-kiag. Formuła gaba-ri oznacza, że tabliczki są kopiami oryginałów i jako takie nie mają na sobie odcisków pieczęci.

Na dalszej drodze do BIN 09:482 jeszcze dwie następne po nich tabliczki mówią o dostawach skór (ale innych), odbieranych przez Nanna-Kiag. Dalej następuje tabliczka, która tylko przypadkiem jest podobna do poprzedniej , głównie z powodu identycznych fragmentów daty.

BIN 09:015 (IE22/m1)

1) 18 kusz gu4 siki mu2
2) {gisz}ig abul-sze3
3) ki {d}nanna-ma-[ba]-ta
4) lu2-{d}inanna-
5) gaba-ri
6) kiszib {d}[nanna]-ki-ag2 (erasure/blank line)
7) iti bara2-za3-[gar]
8) mu egi2-zi-an-na masz2-e in-pa3le) u4 13-kam
BIN 09:011 (IE22/m1)

11) 3 kusz gu4 siki mu2
2) {gisz}ig abul-sze3
3) ki ku3-{d}nanna-ta
4) lu2-{d}inanna-
5) gaba-ri
6) kiszib {d}nanna-ki-ag2 (blank line)
7) iti bara2-za3-gar
8) mu egi2-zi-an-na masz2-e in-pa3
.... BIN 09:482 (IE17/m12)

1) 2 2/3 ma-na nig2-U.NU-a siki uz3
2) 3 ma-na nig2-U.NU-a zi-ba-tum
3) u4 10-kam
4) 2 2/3 ma-na nig2-U.NU-a zi-ba-tum-
5) u4 11-kam
6) 2 2/3 ma-na nig2-U.NU-a zi-ba-tum
7) u4 12-kam
8) gisz-hum-sze3
9) iti sze-KIN-ku5
10) mu bad3 esz4-tar2-ta2-ra-am-{d}isz-bi-er3-ra ba-du3

Wyniki analizy tekstów wielu innych tabliczek sugerują, że do odległości 3 lub 4 istnieje poważna szansa, iż okażą się one powiązane ze sobą, przy większych odległościach zdarza się to jednak bardzo rzadko. Będzie to dla nas ważna wskazówka przy próbach podzielenia naszych wysp na mniejsze naprawdę powiązane ze sobą fragmenty. Jest to ważne zadanie, bo większość wysp zawiera wiele bardzo odległych od siebie dokumentów, które na pewno nie mają ze sobą nic wspólnego i wymagają dalszego podziału. Warto przy tym pamiętać, że każda taka odnaleziona grupa dokumentów przywraca do życia kolejny kawałeczek świata Sumerów sprzed 4 tysięcy lat.

Popatrzmy teraz na ostatni przykład: to 5 tekstów, które pozwalają na kilka cennych ustaleń dotyczących organizacji prowadzenia prac polowych w Sumerze oraz sposobu przeprowadzania i dokumentowania procedur kontroli ich wykonania przez odpowiedni personel urzędniczy. Wszystkie teksty są rejestrami pokontrolnymi z inspekcji (gurum2-ak) prac polegających na motyczeniu pola po bronowaniu. Dowiadujemy się, że na tym samym polu Men-kara (a-ša3 me-en-kara2), w ciągu trzech kolejnych miesięcy 7. roku panowania króla Amar-Suena (AS.7.V-VII) pracowało na stałe początkowo 4, a później 5 ekip pracowniczych, kierowanych przez specjalistów-rolników (enagar). Byli nimi: Lu-Utu, Nigir-hedu, Engar-zi, Bala i od VI. miesiąca Šara-mutum. Ponieważ zachowane teksty wskazują, że kontrole przeprowadzono 6.V, 10.V, 3.VI, 21.VI i 20.VII, to mając na względzie widoczny brak ich cykliczności oraz następujące po sobie w małym odstępie dni, można przyjąć, iż odbywały się one prawie codziennie.

SACT 2:122

1) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
2) 1 gurusz al 5 szar-ta
3) lu2-{d}utu engar
4) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
5) 1 gurusz al 5 szar-ta
6) nigir-he2-du7 engar
7) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
8) 1 gurusz al 5 szar-ta-
9) engar-zi engar
10) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
11) 1 gurusz al 5 szar-<ta>
12) ba-la engar
13) gurum2 u4 6-kam
14) a-sza3 me-en-kar2
15) iti RI mu hu-uh2-nu-ri{ki} ba-hul
PIOL 19:213=Eames L 3

1) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
2) 1 gurusz al 5 szar-ta
3) lu2-{d}utu engar
4) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
5) 1 gurusz al 5 szar-ta
6) nigir-he2-du7 engar
7) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
8) 1 gurusz al 5 szar-ta
9) engar-zi engar
10) 0.1.0 iku gisz ur3-ra-
11) 1 gurusz al 5 szar-ta
12) ba-la engar
13) gurum2 u4 10-kam
14) a-sza3 me-en-kara2
15) iti RI
16) mu hu-uh2-nu-ri{ki} ba-hul
PIOL 19:158=Eames I 5

1) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
2) 1 gurusz al 5 szar-ta
3) lu2-{d}utu engar
4) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
5) 1 gurusz al 5 szar-ta
6) nigir-he2-du7 engar
7) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
8) 1 gurusz al 5 szar-ta
9) engar-zi engar-
10) 0.1.0 iku gisz ur3-[ra]
11) [1] gurusz al 5 szar-ta
12) {d}szara2-mu-tum2 engar
13) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
14) 1 gurusz al 5 szar-ta
15) ba-la engar
16) gurum2 u4 3-kam
17) a-sza3 me-en-kara2
18) iti szu-numun
19) mu hu-uh2-nu-ri[{ki}] ba-hul
SACT 2:123

1) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
2) 1 gurusz al 5 szar-ta
3) lu2-{d}utu engar
4) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
5) 1 gurusz al 5 szar-ta
6) nigir-he2-du7 engar
7) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
8) 1 gurusz al 5 szar-ta-
9) engar-zi engar
10) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
11) 1 gurusz al 5 szar-ta
12) {d}szara2-mu-tum2
13) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
14) 1 gurusz al 5 szar-ta
15) ba-la engar
16) gurum2 u4 21-kam
17) a-sza3 me-en-kar2
18) iti szu-numunle) mu hu-uh2-nu-ri{ki} ba-hul
ZT 1868=Orient 16,070 95=MCS4,19 13

1) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
2) 1 gurusz al 6 sar-ta
3) ba-la engar
4) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
5) 1 gurusz al 6 sar-ta
6) {d}szara2-mu-TUM2 engar
7) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
8) 1 gurusz al 6 sar-ta
9) lu2-{d}utu engar
10) 0.1.0 iku gisz ur3-ra-
11) 1 gurusz al 6 sar-ta
12) nigir-he2-du7 engar
13) 0.1.0 iku gisz ur3-ra
14) 1 gurusz al 6 sar-ta
15) engar-zi engar
16) a2 u4 20-kam
17) a-sza3 me-en-kara2
18) iti min-esz319) mu hu-hu-nu-ri{ki} ba-hul
 

Daje to niejakie wyobrażenie o drobiazgowości i dokładności procedur nadzorczych w gospodarstwach świątynno-państwowych Sumeru. Każda z ekip miała obrobić identyczną działkę o powierzchni 6 iku (ok. 21.600 m2) i przy zaplanowanej normie dziennej 5 sar (ok. 180 m2) na pojedynczego pracownika musiała liczyć po ok. 16 osób. Z nieznanych powodów w VII. miesiącu roku AS.7 dzienną normę pracowniczą zwiększono z 5 do 6 sar. Zza tych prozaicznych ustaleń znowu wygląda ówczesna rzeczywistość, w tym wypadku zaskakująco podobna do nie tak dawnych w końcu czasów „socjalistycznego współzawodnictwa pracy”, gdy z dnia na dzień podnoszono robotnikom normy...

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Rys. 3. Państwo III dynastii z Ur.
Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Rys. 4. Prowincje centralne.
Literatura
„Krótkie rozmowy między sumerologiem a matematykiem”, Delta 05/2005
„Computer Algorithm to Detect Similar Administrative Documents from the Ur III Archives”, Assyriological Studies 28, The Oriental Institute, University of Chicago (w druku).
Bielicki, M.L.: Zapomniany świat Sumerów. PIW, Warszawa 1996.
Jursa, M.: Prywatyzacja i zysk? Przedsiębiorcy a gospodarka instytucjonalna w Mezopotamii od 3 do 1 tysiąclecia przed Chr. Przeł. Romuald Wawrzyniak. Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Poznań 2002.
Roux, G.: Mezopotamia.„Dialog”, Warszawa 1998.
Saggs, H.W.F.: Wielkość i upadek Babilonii. Przeł. Jerzy Nowacki. PIW, Warszawa 1973.
Saggs, H.W.F.: Babilończycy. Warszawa 2006.
Stępień, M.: Ensi w czasach III dynastii z Ur. Wydawnictwa UW, Warszawa 2006.
 
 
1234
powrót na górę strony
Wykład
Automatyczna analiza dokumentów sumeryjskich
Strona
4/4
Autorzy
Agata Powałka
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
Wydział Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego
Wydział Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego
Kliknij nazwisko autora, aby zobaczyć notkę biograficzną w serwisie Nauka Polska