12345

Na przełomie XVIII i XIX wieku istniały już dobre mapy topograficzne oraz nieliczne mapy tematyczne (np. mapy meteorologiczne). Mapy tematyczne to takie, gdzie na podkładzie topograficznym, służącym za bazę odniesienia przestrzennego, obrazuje się różne zagadnienia występujące na powierzchni Ziemi. Powstał więc problem, jak przedstawić na mapie występowanie różnorodnych skał (o różnej, ale ograniczonej litologii). Jaki przyjąć sposób organizacji czy klasyfikacji skał, aby można było przygotować spójne i logiczne objaśnienia do wydzieleń przedstawianych na mapie. Liczni badacze podejmowali różne próby. Również Stanisław Staszic, zwany ojcem polskiej geologii, opublikował mapę geologiczną ziem polskich w roku 1806, w której użył objaśnień zaczerpniętych od wcześniejszych autorów. Dzisiaj mapa Staszica ma tylko znaczenie historyczne, gdyż została wyparta przez mapę Williama Smitha, który zaproponował klasyfikowanie skał na podstawie ich cech litologicznych i towarzyszących im zespołów skamieniałości.

William Smith był pionierem stratygrafii i jako pierwszy w sposób praktyczny zastosował skamieniałości do określania wieku względnego skał oraz wprowadził pojęcie skamieniałości przewodniej, czyli takiej, która w sposób jednoznaczny i powszechny (przestrzennie) pozwala identyfikować pozycję skał w tabeli stratygraficznej. Najważniejsze jednak było to, że potrafił skonstruować nowoczesne mapy geologiczne. Jego zasługi są tak wielkie, że nazywany jest ojcem geologii angielskiej. Wypracowana przez niego metodyka sporządzania map geologicznych zyskała szybko powszechną akceptację. Geolodzy otrzymali potężne narzędzie - powstał wizualny język geologów: kartografia geologiczna. W 1815 roku Smith opublikował swą pierwszą mapę geologiczną, a już w roku 1830 ukazała się jego mapa geologiczna wysp brytyjskich.

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie

Wydrukowana w nakładzie kilkuset egzemplarzy składała się z 15 arkuszy cząstkowych, a jej wymiary całkowite wynosiły prawie 2 x 3 metry. Oryginał można oglądać w Londynie w siedzibie Londyńskiego Towarzystwa Geologicznego. W roku 1830 ukazało się też dzieło Sir Charlesa Lyella „Podstawy geologii” , które zdobyło powszechne uznanie i było wielokrotnie wznawiane, służąc jako podstawowy podręcznik geologii, przy czym sam przedmiot uzyskał wysoką rangę wśród nauk przyrodniczych.

Dzisiaj studenci geologii uczą się teoretycznych i praktycznych podstaw kartografii geologicznej. Zawsze odbywają praktykę terenową, gdzie zapoznają się z tajnikami sporządzania map geologicznych.

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie

Prace studenckie zawierają wszystkie elementy map geologicznych zaproponowane przez Smitha: mapę zasadniczą, przekroje geologiczne oraz objaśnienia do mapy w postaci tabeli stratygraficznej zawierającej wszystkie wydzielenia prezentowane na arkuszu. Podstawowymi elementami graficznymi wykorzystanymi do konstrukcji mapy geologicznej są szrafury, symbole literowe, sygnatury i barwy dla poszczególnych wydzieleń stratygraficznych.

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie

Postęp w kartografii geologicznej był tak szybki, że w roku 1848 ukazała się „Geologiczna mapa świata”. W Polsce pierwsze nowoczesne mapy geologiczne opracowano dopiero w okresie międzywojennym. Ich jakość jest tak wysoka, że do dzisiaj stanowią niedościgły wzór dla wielu geologów.

12345
powrót na górę strony
Wykład
O wizualnym języku geologów
Strona
3/5
Autor
Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
Kliknij nazwisko autora, aby zobaczyć notkę biograficzną w serwisie Nauka Polska