1234567
Melatonina jako przekaźnik neurochemiczny

Ten krótki przegląd mechanizmów zaangażowanych w działanie melatoniny wskazuje, że ma ona ogromne możliwości przekazywania informacji do komórek docelowych i wywoływania w nich efektów regulacyjnych, będących odpowiedzią na informację o warunkach świetlnych środowiska. Kolejny etap w wyjaśnianiu roli melatoniny w synchronizacji procesów fizjologicznych organizmu z warunkami zewnętrznymi to badania nad lokalizacją receptorów melatoniny, czyli poszukiwanie narządów i komórek na nią wrażliwych. Początkowo, kiedy mało precyzyjnymi metodami autoradiograficznymi wykrywano jej receptory jedynie tam, gdzie występowały w szczególnej obfitości, uważano, że występują one wyłącznie w ośrodkowym układzie nerwowym, w tym zwłaszcza w SCN, a więc w endogennym zegarze biologicznym, generującym własne rytmy dobowe danego osobnika (Rys. 9).

Kliknij, aby zobaczyć powiększenie
Rys. 9. Synchronizacja pracy endogennego zegara (SCN, czyli jąder nadskrzyżowaniowych) i podległych mu procesów rytmicznych z warunkami świetlnymi otoczenia za pośrednictwem sygnałów melatoninowych.

Jest to najlepszy dowód na funkcjonowanie melatoniny jako przekaźnika neurochemicznego, bowiem w ten sposób synchronizuje ona z warunkami środowiska nie tylko rytm pracy endogennego zegara, ale także - za jego pośrednictwem - może odpowiednio dostosowywać podległe mu rytmy dobowe i inne funkcje fizjologiczne o okresie innym niż okołodobowy.

Tabela 2. Lokalizacja receptorów melatoniny w ośrodkowym układzie nerwowym poszczególnych gromad kręgowców.
Gromada HSCN Struktury związane z widzeniem Część guzowata przysadki Część gruczołowa przysadki
Ryby + + - -
Gady + + - -
Ptaki + + - -
Ssaki + - + +

W Tabeli 2 wskazano, iż w ewolucji kręgowców zmieniają się pozostałe miejsca ośrodkowego układu nerwowego wiążące melatoninę, które u gromad nie-ssaczych znajdujemy w strukturach związanych z widzeniem, u ssaków zaś - w przysadce mózgowej. Taka zmiana zdolności (czy potrzeby?) wiązania melatoniny wskazuje na jej pierwotną rolę w fotorecepcji (taka też jest funkcja szyszynki u tych gromad) i na jej przesunięcie u ssaków w kierunku udziału w regulacji neuroendokrynowej - dzięki bezpośredniemu wpływowi na wewnątrzwydzielniczą funkcję przysadki.

1234567
powrót na górę strony
Wykład
W jaki sposób zwierzęta odmierzają czas?
Strona
6/7
Autorzy
Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego
Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego
Kliknij nazwisko autora, aby zobaczyć notkę biograficzną w serwisie Nauka Polska